Hoe geef je creativiteit ruimte in het AI-tijdperk?

De 15 tips van de maand februari. Met doordachte AI-tips, Europese innovatie, waarom ik Obsidian gebruik en een meeslepende society-boekenreeks.

Hi, ik ben Ernst-Jan Pfauth, mede-oprichter van De Correspondent en schrijver van Intentioneel leven. Elke maand deel ik een algoritmevrij lijstje van 15 aanbevelingen over cultuur, creativiteit, ondernemerschap en focus. Ben je nog geen lid? Geef je, net als meer dan 31.000 anderen, op:

1. Ik word vrolijk van deze statistiek: “Volgens een meting van het Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) uit 2023 zijn er in Nederland naar schatting negen miljoen amateurkunstenaars: mensen die naast hun werk, studie, zorg of pensioen op eigen houtje kunst maken. Daaronder vallen niet alleen beeldende kunst, maar allerlei creatieve bezigheden, zoals dans, zang, theater, creatief schrijven en muziek.” Om dit te vieren, wijdt Museum Arnhem een tentoonstelling aan amateurkunstenaars.

2. Ik worstelde met het uitleggen aan mijn kinderen wat de gevaren van Roblox zijn zonder te klinken als een nare onheilsprofeet. Toen kwam ik het kinderboek Mia & James en het grote online avontuur tegen. Dat bleek een heel luchtige en visueel aantrekkelijke manier om het er met hen over te hebben. Tip voor de ouders onder jullie!

3. Laatst gekregen in een café: chilipeper en salie in m’n gemberthee. Vast recept nu.

4. De afgelopen maand heb ik me volledig verloren in een dubbele oorlogstrilogie van de Britse schrijver Olivia Manning (1908-1980). Ze beschrijft, deels autobiografisch, hoe hoofdpersoon Harriet Pringle met haar kersverse echtgenoot in 1939 naar Boekarest verhuist. Haar man Guy geeft daar namens de Britse overheid Engelse les aan de universiteit. Op de dag dat ze aankomen, valt Hitler Polen binnen. Het echtpaar begeeft zich in kringen van aan lager wal geraakte prinsen, ongrijpbare diplomaten en dubieuze oorlogscorrespondenten. Manning schrijft prachtig over hoe dit societyleventje voortkabbelt, terwijl de fascistische donderwolk groeit. Ik ben inmiddels in boek vijf en betreur het toekomstige uitlezen nu al. Deel 1 is naar het Nederlands vertaald, deel 2 volgt spoedig. In het origineel: The Balkan Trilogy en The Levant Trilogy.

5. Met open mond gekeken naar de eerste aflevering van de Deense docuserie Advocaat van de onderwereld. Een corrupte bedrijfsjurist komt tot inkeer en zet samen met journalisten een undercoveroperatie op. In haar kantoor delen onder toeziend oog van verborgen camera’s criminelen de ene na de andere corruptiezaak met haar. De bevindingen leidden zelfs tot wetsvoorstellen in Denemarken. Je weet echt niet wat je ziet (op NPO Start).

6. Af en toe dit citaat herlezen:

7. Sinds kort vraag ik aan mijn favoriete schrijvers of ze een gastartikel willen schrijven voor mijn publicatie Intentioneel Leven. Philip Huff deelde een prachtig gedicht over zelfacceptatie. Simon van Teutem vertelde waarom 2026 voor hem ‘het jaar van de nee’ is. Binnenkort volgen er bijdragen van Yuki Kho en Lena Bril. Ik geniet heel erg van dit tijdschriftje spelen.

Oké, dan komt er nu een blokje over AI en creativiteit:

8. Hoe vaak heb jij het artikel ‘Something Big is Happening’ doorgestuurd gekregen? Maar liefst 84 miljoen mensen hebben dit essay op X gelezen en er zijn talloze opiniepagina’s over volgeschreven. De strekking: net als in februari 2020 staat er ons iets heel groots te wachten, maar steken we onze kop in het zand. Toen was het corona, nu is het AI. Zorg dat je dit keer wel voorbereid bent. Anders is je baan binnenkort vervangen door een AI-tool. Maar het belangrijkste advies ontbreekt in dit stuk. Dat heeft niks met technologie te maken. Wel met jouw talent.

9. De laatste weken heb ik veel ‘geprogrammeerd’ met Claude Code van het ethische AI-bedrijf Anthropic. Ik merk dat ik bij elk saai digitaal klusje denk: kan ik hier niet even een tooltje voor bouwen? Ik bouwde een browserextensie die me duiding van De Correspondent geeft bij nieuwsartikelen, een virtuele bibliotheek die al mijn boeknotities makkelijk doorzoekbaar maakt en samen met mijn kinderen eigen spelletjes. Ik vind Claude Code het tegenovergestelde van AI-zooi. Het is nieuw, creatief gereedschap. In deze podcast praten Alexander Klöpping en ik er verder over.

10. Dit is echt nerd territory, dus sla het vooral over als het je te ver gaat. Maar ik merk dat ik steeds vaker het notitiesysteem Obsidian ten faveure van Notion gebruik. Dat komt omdat Obsidian in tegenstelling tot clouddiensten als Notion je notities als bestanden op je harde schijf plaatst. Daardoor kan ik via Claude Cowork (ook al zo’n indrukwekkende nieuwe tool - uitleg hier) rechtstreeks in die bestanden werken. Ik ben bezig met een nieuw initiatief (snel meer daarover) en na elke brainstorm laat ik Cowork alle relevante secties in het plan automatisch aanpassen. Bovendien voelt het ook prettig dat ik met Obsidian echt eigenaar van mijn notitiebestanden ben. Notion is overigens nog wel superieur als het op samenwerken aankomt.

11. Terwijl ik experimenteer met deze nieuwe AI-tools, blijft deze constatering in mijn hoofd rondspoken: “De markt voor het je productief voelen is vele malen groter dan de markt voor echt productief zijn.” Ik wil niet klooien met tools om het klooien zelf. Het experimenteren moet wel echt mijn eigen doelen dienen. Dat probeer ik me sowieso altijd af te vragen bij technologie: dient het mij, of is het eigenlijk andersom?

12. Wat een rijkdom: een van m’n favoriete schrijvers heeft al zijn ideeën over het creatieve proces bij elkaar gebracht. Steven Johnson schreef boeken als Everything Bad is Good for You en Where Good Ideas Come From. Hij heeft nu al zijn notities en essays over creativiteit, schrijven en nadenken in een AI-gedreven collectie verzameld. Met een chatbot kun je er vervolgens vragen over stellen. Bekijk zijn ‘architectuur van ideeën’.

Terug naar de orde van de dag:

13. Het doet pijn als ik in artikelen over de economische strijd tussen China en de VS lees dat Europa als mausoleum of irrelevant wordt afgedaan. Ik hoop dat we onze bijzondere levensstijl op dit continent economisch mogelijk kunnen blijven maken en zelfs een ‘continent van de kwaliteit’ kunnen worden. Daarom juich ik een initiatief als EU Inc toe. Deze grassroots lobbyclub pleit voor één Europese bedrijfsvorm die het makkelijker maakt om binnen Europa over de landsgrenzen heen te investeren. Dan hoeven onze innovatieve start-ups niet meer in Amerika hun hand op te houden voor groeigeld.

14. YamYam was het eerste pizzarestaurant met een houtoven in Amsterdam. Vrienden van mij hebben een jaar geleden uit liefde voor de stad deze iconische zaak overgenomen van de oprichter. Vanavond help ik in de bediening en er zijn nog een paar tafeltjes vrij. Gezellig als je langskomt! Reserveren kan hier.

15. Aanstaande donderdag ga ik naar White Lies in AFAS Live (er zijn nog kaartjes). Hoewel ik ze vooral ken van hun duistere anthems uit de zeroes, kan het nieuwe sfeervolle album me ook bekoren. Deze clip is Lynchiaans: